Lịch Sử Sáo Bầu Trung Quốc

Trước khi nói về lịch sử sáo bầu Trung Quốc chúng ta cùng tìm hiểu lịch sử sáo nói chung tại đây. Cây sáo có lịch sử lâu dài khoảng 7000 năm, có nguồn gốc từ Nam Mỹ được ghi các sách cũ. Trong sách “Khảo cứu nhạc cụ Đông Á “ của Nhật lại cho rằng nguồn gốc của sáo là Ấn Độ. Ở các ghi chép xa xưa của Trung Quốc thì : sáo bắt nguồn từ núi Tây Vực truyền vào Trung nguyên khi Trương Khiên đời Tây Hán đi sứ .

Lịch Sử Sáo Bầu Trung Quốc

Từ những năm trước Công Nguyên, sáo bầu đã xuất hiện và bắt nguồn từ Trung Quốc, đây là lọai nhạc cụ thuộc bộ hơi của dân tộc thiểu số, được nhân dân các dân tộc A Xương, Tày, Oa yêu thích nhất và thường xuyên sử dụng.

Theo lịch sử Trung Quốc ghi lại thì cội nguồn của Sáo Bầu là từ trước thời nhà Tần (trước năm 221 trước công nguyên), thế nhưng kết cấu của sáo Bầu hiện nay vẫn giữ gìn đặc điểm của nhạc cổ cùng loại.

Tại Việt Nam sáo bầu còn có tên gọi khác trong từ điển Hán Việt là “hồ lô ti” nghĩa là “tơ hồ lô” ngầm chỉ âm thanh phát ra từ cây sáo bầu mềm mại mà thanh dịu như những si tơ.

Hình bên ngoài và kết cấu của Sáo Bầu rất đặc biệt, nó hoàn toàn là một quả bầu nguyên vẹn, cắm ba ống sáo và ba lưỡi gà kim loại lên quả bầu là thành Sáo Bầu.

Do sự khác biệt giữa các dân tộc ở các vùng khác nhau, cho nên hình dáng bên ngoài và phương pháp thổi Sáo Bầu của một số bà con dân tộc thiểu số ở tỉnh Vân Nam cũng có sự khác nhau. Tuy nhiên, chúng đều mang đặc điểm chung là dùng để thổi các bài sơn ca, đặc biệt là sành về thổi những bản nhạc trôi chảy, giai điệu thường ngân dài, hợp âm phong phú, âm thanh du dương hài hòa, có thể bày tỏ tư tưởng tình cảm của người thổi.

Về sau, những người làm công tác âm nhạc dân tộc Trung Quốc đã bắt tay vào cải tiến Sáo Bầu, khiến chúng vừa giữ lại âm sắc và phong cách truyền thống vốn có, lại tăng thêm âm thanh, mở rộng tầm âm, phong phú âm sắc và sức biểu hiện.

 Ngày nay, sáo bầu không chỉ là nhạc cụ dân tộc nổi tiếng của Trung Quốc mà thanh âm của nó vượt xa sang các nước lân cận, trong đó có Việt Nam. Tại Việt Nam sáo bầu được sử dụng trong các buổi lễ chầu văn, rất được người dân yêu thích.

Share:

Các Loại Sáo Bầu Thường Gặp

Sáo bầu là nhạc cụ có nguồn gốc từ Trung Quốc và xuất hiện từ khá lâu đời. Sở dĩ có tên gọi sáo bầu là vì hình dáng loại sáo này gần giống quả bầu hồ lô, trông rất đặc biệt. Âm thanh mà loài sáo này phát ra nghe mềm mại và êm dịu vô cùng thâm chí được ví như những sợi tơ.

Các Loại Sáo Bầu Thường Gặp

Sáo chầu thường được dùng để thổi các bài sơn ca, những bản nhạc trôi chảy với tiết tấu nhanh, giai điệu thường ngân dài và hợp âm phong phú, qua đó thể hiện được những tâm tư của người thổi, Đây được xem là một trong những nhạc cụ dân tộc cần được gìn giữ và lưu truyền cho các thế hệ mai sau. Ngày nay sáo bầu vẫn tồn tại và được nhiều người nhớ đến, trở thành nhạc cụ không thể thiếu trên sân khấu chầu văn – loại hình nghệ thuật nổi tiếng của Việt Nam đã được thế giới công nhận.

Một số loại sáo bầu thông dụng:

Xét theo âm vực:

Phổ biến là hai loại sáo bầu: sáo bầu tone C và sáo bầu tone Bb. Tùy vào bài hát để chọn loại sáo sao cho phù hợp. Bởi vì trong hai loại này, mỗi loại sẽ có những đặc trưng về tone âm khác nhau.

Xét theo chất liệu:
Sáo bầu được chế tạo từ nhiều loại nguyên liệu khác nhau, từ những nguyên liệu đó chúng ta có những loại sáo bầu sau: sáo bầu giả ngọc (làm bằng nhựa cao cấp), sáo bầu gỗ (gỗ thật), sáo bầu giả gỗ, sáo bầu trúc tím… Tuy chất liệu của các loại sáo bầu này có khác nhau song vẫn giữ được âm điệu đặc trưng của sáo bầu.



Trên đây là những loại sáo bầu thường gặp và được nhiều người sử dụng hiện nay.

Share:

Các Bước Để Chơi Được Sáo Bầu

Sáo bầu - là loại sáo có nguồn gốc từ những dân tộc thiểu số ở Trung Quốc và được du nhập vào Việt Nam từ khá lâu. Đây là loại sáo có cấu tạo đặc biệt hơn so với những loại sáo khác vì có hình dạng quả bầu hồ lô mang đậm nét đặc trưng văn hóa của con người phương Đông. Vậy chơi sáo bầu có khó không? Các bước để chơi được sáo bầu là gì? Hãy cùng tham khảo những gợi ý bên dưới để tìm ra câu trả lời.

Các Bước Để Chơi Được Sáo Bầu


Cách cầm sáo bầu

Sáo bầu được thổi theo chiều dọc nên khi cầm sáo phải dùng tay thuận bấm 3 lỗ trước sau đó dùng tay không thuận bấm 3 lỗ trên và lỗ phía sau.
Trên sáo có hai thanh bè, thông thường thì rất ít khi dùng thanh bè, nhưng nếu muốn chỉ cần mở hai thanh chắn ra thì sẽ tự tạo ra âm bè khi thổi.

Các nốt trên sáo bầu

Sáo bầu có 7 nốt:
Bịt kín thổi nhẹ = là
Bịt kín thổi mạnh (ép hơi) = đô
Bịt 6 ngón (tính từ trên xuống thổi mạnh) =rê
Bịt 5 ngón =mi
Bịt 4 ngón =fa
Bịt 3 ngón =sol
Bịt 2 ngón = la
Bịt 1 ngón =đô2
Mở hết các lỗ = rê2

Cách thổi sáo bầu

Chỉ cần ngậm miệng vào lỗ thổi và thổi mạnh, tự nhiên sẽ phát ra âm. Tuy nhiên đối với những ai mới tập chắc chắn sẽ gặp khó khăn vì thiếu hơi, nhưng nếu tập quen và biết ém hơi thì bạn sẽ cảm thấy sáo bầu khá dễ thổi.
Hơi thổi ra quá yếu, sáo sẽ phát ra tiếng tu tu, bấm nốt mà cao độ vẫn không thay đổi. Trường hợp này nên luyện tập nhiều hơn để cho hơi khỏe và dài hơn. Khi thổi sáo bầu, phải thổi đủ lực thì tiếng sáo lúc này mới căng và hay được.

Kỹ thuật thổi sáo bầu

Nhìn chung các kỹ thuật cơ bản trên sáo bầu cũng tương tự như những loại sáo khác như: rung hơi, chạy ngón, luyến, láy rền, đánh lưỡi…
Video tham khảo:


Share:

Một Số Vấn Đề Trong Quá Trình Học Sáo

Trong suốt quá trình luyện tập với sáo trúc, người chơi sẽ gặp phải nhiều vấn đề. Vậy những vấn đề đó là gì và cách giải quyết vấn đề như thế nào?
Một Số Vấn Đề Trong Quá Trình Học Sáo


Thổi không ra tiếng, tiếng bị xì hoặc không thổi được những nốt trầm

Nguyên nhân là do đặt môi, hơi thổi vào sáo thừa ra ngoài nhiều hoặc quá mạnh sẽ dẫn đến tiếng sáo phát ra có tiếng xì. Cũng có thể do sáo làm chưa được tốt, nguyên liệu hoặc lỗ thổi có thiết kế ko phù hợp với người thổi hoặc khoét sai quy chuẩn.

Nên cầm sáo đúng cách và bịt kín lỗ bấm nhưng ko được gồng tay. Thả lỏng cơ thể khi thổi và chỉ nên thổi một lượng hơi vừa đủ, môi hơi mím nhẹ để làn hơi được nhẹ nhàng. Đẩy hơi từ bụng lên, đều nhất có thể. Nên tập xông hơi.

Đuối hơi khi thổi

Do cách cầm sáo, đặt môi chưa đúng. Lấy hơi, bắt nhịp không đúng.
Thông thường những ai đã thổi lâu sẽ tự tích luỹ được một lượng hơi. Tuy nhiên nếu muốn luyện tập để có lượng hơi dài hơn thì có 2 phương pháp đó là xông hơi và truyền hơi.

Lấy sáo ngâm nước sẽ dễ thổi hơn?

Khi ngâm nước, bề mặt sáo sẽ trơn tru, cộng hưởng âm thanh sẽ tốt và tạo ra tiếng sáo trong trẻo hơn nhưng việc làm này rất dễ làm mốc sáo. Người mới chơi lúc tập có thể cho một chút nước vào nòng ống để dễ thổi, nhưng về sau không nên lạm dụng vì trong quá trình sử dụng lâu dài, cây sáo sẽ bị vỡ tiếng.

Làm thế nào để cảm âm khi không biết nhạc lí?

Sử dụng các cảm âm đã được viết sẵn. Viết cảm âm nhờ mò nốt. Sau khi nghe một bản nhạc, người thổi sáo sẽ thổi thử và thổi đến đâu thì viết lại đến đó. Hầu hết khi thổi sáo được một thời gian tương đối (tuỳ năng khiếu mỗi người) hầu hết mọi người đều sẽ tự có khả năng này

Thế nào là cây sáo chuẩn?

Một cây sáo ngoài độ chuẩn về tần số, còn các yêu cầu khác như độ trầm ấm, khi lên cao ko bị bí tiếng… Ngoài ra mỗi người có sở thích riêng về hình thức, phong cách sáo khác nhau. Nếu phải có định nghĩa về cây sáo chuẩn, vậy lấy gì làm chuẩn? Vì thế đừng tìm một cây sáo chuẩn, hãy tìm cây sáo phù hợp với mình.

Share:

Kinh Nghiệm Tự Học Sáo Trúc

Ngày nay, tất cả mọi việc đều tiện lợi hơn rất nhiều khi có Internet. Bạn hòan toàn có thể tự học bất cứ thứ gì tại nhà mà không nhất thiết phải đến trường lớp như trước kia nữa. Tuy nhiên vì là tự học cho nên bạn phải tốn nhiều công sức hơn trong việc tìm tòi nguồn thông tin và hướng dẫn trên mạng để bổ sung thêm kiến thức cũng như thực hành ngay khi tiếp thu được những kiến thức mới. Hoc sác trúc không khó mà cũng không dễ, có người chỉ vài tháng đã biết thổi, có người lại thổi mãi không được. Đó là do năng khiếu một phần, phần khác là vì sai kỹ thuật hoặc chưa đủ đam mê để kiên trì tập luyện. Dưới đây sẽ là những chia sẻ về kinh nghiệm tự học sáo trúc, hy vọng sẽ giúp ích cho bạn.
Nếu mới bắt đầu học thổi bạn nên học thổi sáo ngang, vì nếu lỡ quen thổi sáo dọc, sau này chuyển sang thổi sáo ngang sẽ rất khó. Trong quá trình luyện tập, nếu có thắc mắc gì hãy lên mạng tìm hiểu hoặc lên Youtube xem các video hướng dẫn tập thổi sáo, hướng dẫn cảm âm bài hát… để nâng cao kĩ năng. Ngoài ra, bạn cũng có thể gia nhập các diễn đàn sáo trúc để trao đổi kinh nghiệm luyện tập cũng như giải bày những thắc mắc của mình. Đối với nhạc cụ nào cũng vậy, nếu bạn muốn sử dụng thành thạo nhất định phải kiên nhẫn tập luyện và duy trì niềm đam mê của mình.
Kinh Nghiệm Tự Học Sáo Trúc


Cách thổi sáo:

Đặt lỗ thổi của cây sáo vào chính giữa khe môi sao cho TÂM của lỗ thổi trùng với TÂM giữa 2 mũi của bạn.
– Lấy hơi thật sâu và cố gắng giữ hơi ở vùng bụng, mím môi trên hơi đưa ra ngoài so với môi dưới và thổi ra thật nhẹ, từ từ, hơi đi từ trên xuống dưới vào ống sáo là đúng. Mím môi và thổi hơi nhẹ, đều.
 Trong quá trình thổi cố gắng giữ đều hơi (đẩy lên từ bụng).
– Nhẹ nhàng dùng tay xoay (lăn) ống sáo theo hướng từ trên cuộn xuống (ống sáo vẫn bám với môi) cho đến khi tiếng sáo phát ra thì bạn giữ lại ngưỡng vị trí đó (không xoay nữa).
– Đây chính là vị trí bạn cần nhớ để có thể thổi sáo thành tiếng. Cứ làm như các bước trên và đừng lo lắng. Đến một lúc nào đó, tự khắc cầm Sáo lên là có thể thổi thành tiếng do bàn tay và môi của bạn đã thành thục phối hợp với nhau một cách tự nhiên.
Về việc cầm sáo, tay bạn cứ cầm theo cách thoải mái nhất có thể. Trước khi học bấm nốt, bạn hãy cứ tập thổi cho thành tiếng thật thuần thục.

Sáo 10 lỗ và 6 lỗ cơ bản:

Sáo loại 6 lỗ là sáo đã có đầy đủ các nốt cơ bản. Vậy tại sao lại có sáo 10 lỗ? Một số bài hát có các nốt thăng giáng, nhưng những nốt này lại không có trên cây sáo 6 lỗ nên khi bấm rất khó. Vì vậy người ta đã làm ra cây sáo 10 lỗ để dễ bấm các nốt thăng giáng hơn.

Lưu ý:
Mới bắt đầu chơi, không được cố sức tập những bài phức tạp và cần nhiều kỹ thuật. Điều này có thể giúp bạn tiến bộ tạm thời nhưng về lâu dài sẽ làm cho tâm lí dễ nản, cũng như dễ mắc những sai sót về căn bản mà sau này sữa chữa lại sẽ rất khó.
Cảm âm khác với cảm một tác phẩm. Nhiều bạn vì quá háo hức luyện tập mà chỉ chú trọng tới cảm âm trong bài hát. Cảm âm có thể giúp bạn thổi đúng nốt, chơi đúng kỹ thuật, nhưng chưa thể giúp bạn thể hiện được cái hồn của bản nhạc. Việc dùng hơi mạnh yếu thế nào, tốc độ bỏ ngón khi nào nên tăng lên một chút, lúc nào nên giảm đi một chút, bản nhạc có bao nhiêu khuông, bao nhiêu đoạn, diễn tả cảm xúc gì, cần nắm vững những điều này mới có thể thể hiện được cái hồn của bản nhạc. Nên nhớ rằng, một bản nhạc nếu không có hồn sẽ không lay động được lòng người; một bản nhạc mà không lay động được lòng người thì là thất bại.
Chúc bạn thành công.

Share:

Hướng Dẫn Về Cao Độ Trong Sáo Trúc

Đối với sáo, yếu tố cao độ là một trong những yếu tố quan trọng nhất nói lên đặc điểm nổi trội của mỗi cây sáo nói riêng và gu âm nhạc mỗi người nói riêng. Mỗi cây sáo thông thường sẽ có cao độ khác nhau vì nhiều lí do, do người làm sáo, do người thổi… Ngoài ra, cao độ của sáo trúc không ổn định và chính xác hoàn toàn còn vì một số nguyên nhân khác.

Hướng Dẫn Về Cao Độ Trong Sáo Trúc


Ảnh hưởng từ cấu tạo:

Kích thước nòng trong: nòng trong bé thì âm cao (tần số lớn) và ngược lại thì âm thấp
Kích thướng lỗ: lỗ thổi, lỗ bấm càng to thì âm càng cao và ngược lại
Khoảng cách lỗ: lỗ thổi và lỗ bấm càng gần nhau thì âm càng cao và ngược lại.
Nút chặn: nút chặn càng gần thì âm càng cao và ngược lại (sự gần hay xa của nút chặn sẽ ảnh hưởng đến các nốt ở quảng 2, q3 và các nốt la si ở quảng 1 nhiều hơn các nốt thấp)

Nhiệt độ môi trường:

Nhiệt độ môi trường lòng trong ống sáo càng cao thì tần số càng cao. Tuy nhiên, nếu sáo đã được thổi một thời gian nhất định, thì nhiệt độ trong lòng ống sáo sẽ ổn định vì đó là nhiệt độ của cơ thể (nhiệt độ của hơi trong cơ thể chúng ta). Dù là ít hay nhiều cũng có sự ảnh hưởng, và sự ảnh hưởng đó sẽ thể hiện rõ ràng hơn nếu chúng ta không xông hơi trước khi thổi, không biết làm nóng tiêu sáo.

Theo mùa: Mùa đông và mùa hè ở miền Trung và miền Bắc có sự chênh lệnh nhiệt độ rõ rệt. Thực tế, nhiều người cho thấy sáo vào mùa đông đến mùa hè thì cao độ sẽ tăng lên, nhiều lúc tăng rất rõ rệt đến gần 1/2 cung. Ở miền Nam thì vấn đề này sẽ hạn chế hơn rất nhiều. Tuy nhiên, theo mình sự chênh lệnh giữa mùa đông và mùa hè nó chỉ ở mức 2-3 hz ở nốt a4 (tức tầm 5-10 %, là cái per cent trong máy đo âm tuner đó, 100% = 1/2 cung). Ví dụ: sáo mùa đông làm ở chuẩn âm 440 hz thì sang mùa hè là khoảng 443 hz. Vậy tại sao thực tế lại gần lên đến 1/2 cung. Có thể tạm giải thích như sau:
Thứ nhất: mùa đông thì chính người thổi sẽ thổi yếu hơn mùa hè do môi khô, nứt nẻ và hệ hô hấp cũng yếu hơn
Thứ hai: sáo càng thổi thường thì sẽ càng cao hơn do lòng trong sẽ trơn, mượt hơn và một vài lý do khác.
Một lý do trái chiều nữa đó là: mùa đông, sáo sẽ co lại nên tần số sẽ tăng lên một chút. Vì thế mà, nếu biết làm nóng tiêu sáo, xông hơi kỹ, thì sự chênh lệch giữa mùa đông và mùa hè là không nhiều.

Môi và làn hơi

Ngửa môi thì tần số cao và ngược lại. Hơi đầy, hơi khỏe, hơi mạnh thì tần số cao và ngược lại. Nguyên nhân là do luồng hơi luồng hơi thổi vào sẽ như làm ngắn lại ống cộng hưởng.
Buổi sáng, khi mới ngủ dậy hơi thường rất yếu, nên tiếng sáo sẽ yếu, cao độ sẽ bị non, trong khi đó hơi vào buổi chiều tối thường rất khỏe, đặc biệt là sau khi tập thể dục thể thao. Tuy nhiên nếu buổi tối lạnh, thì tần số sáo lại thấp đi. Vì vậy khi test sáo, nếu gặp những sai số không nên vội kết luận là cây sáo bị sai mà nên xem lại bản thân và so sánh kỹ với những vấn đề được nêu ở trên.

Share:

Hướng Dẫn Chạy Ngón Khi Chơi Sáo Trúc

Hướng Dẫn Chạy Ngón Khi Chơi Sáo Trúc


Trên sáo trúc ngoài các kỹ thuật như lấy hơi, đánh lưỡi đơn, lưỡi kép, reo lưỡi… vẫn còn các kỹ thuật cơ bản khác cũng vô cùng quan trọng trong việc giúp âm sắc của sáo trở nên hay hơn,  đẹp hơn và cuốn hút hơn. 


Vuốt ngón

Lần lượt mở các lỗ trên ống sáo, từ nốt thấp đến nốt cao, từ cao xuống thấp. Trong các kỹ thuật cho sáo, kỹ thuật này thực sự rất quan trọng. Tùy theo tình cảm, mạch phát triển cảm xúc trong bài hát mà vuốt ngón nhanh hay chậm.

-Vuốt lên:
Đánh lưỡi nốt phụ trước đó trong khi ngón tay thì vuốt dần lên theo chiều ngang của lỗ sáo.
-Vuốt cách bậc: 
Là vuốt ngón không chỉ cho những nốt nhạc liền bậc mà còn vuốt lên những quãng 3.
-Vuốt xuống:
Có thể hiểu là vuốt từ nốt cao xuống nốt thấp. Bịt ngón tay  cho nốt nhạc đó thấp từ từ để tiếp sang một nốt khác, với mục đích hạ bớt cao độ. Thông thường sẽ dùng ngón vuốt trong những câu Oán, câu rao, hò Huế và những nốt vuốt là quãng 2 liền bậc.

Tremollo 1 ngón

Trên ống sáo nếu muốn Tremollo nốt nào thì ngón bấm trên lỗ phát âm nốt nhạc đó, có nhiệm vụ thực hiện ngón metrollo ngón đó

Láy ngón

Dùng các nốt nhạc phụ để thổi lướt nhanh nhưng vẫn không làm mất tinh thần của các nốt nhạc chính. Mục đích để cho câu nhạc không bị cứng. Đây cũng có thể xem là những nốt nhạc hoa mỹ, làm cho câu nhạc mềm mại hơn.

Tremollo 2 ngón và láy 2 ngón:

2 ngón ở đây là: Ngón trỏ và ngón giữa của tay trái và tay phải
Trên sáo 11 lỗ, Ns Nguyễn Đình Nghĩa  tính cách đếm từ huyệt khẩu xuống nên ngón trỏ là ngón số 1, ngón giữa là ngón số 2, ngón cái số 3 của tay trái. Bên cạnh đó một số nhạc sĩ, một số sách lại tính từ lỗ định âm lên nên ngón út của tay phải là số 1. Cách tính con số cho các lỗ thổi giúp choc ho người mới tập dễ dàng hơn trong việc tập thổi.

Láy 2 ngón tay tuy không dễ như láy 1 ngón tuy nhiên đây được xem là kỹ thuật cần thiết cho người thổi sáo. Hai ngón trỏ và ngón giữa. Láy ngón RÊ (D) ngón cho lỗ phát âm nốt nhạc E-F, không đánh lên xuống một lần mà đánh lên xuống xem kẽ trước sau. Ngón trỏ đánh xuống thì ngón giữa nhấc lên, từ chậm đến nhanh nhưng phải tạo ra âm nốt D (Rê), đánh ngón cao quá sẽ không tạo ra âm D và phát ra âm F. Vì vậy thổi cho ra nốt D  trước rồi mới láy ngón. Cứ tập từ nốt tròn , nốt trắng, nốt đen đến  nốt móc đơn.

Share: